قلعه بسطام در فاصله 9 کیلومتری غرب شهر قره ضیاالدین مرکز شهرستان چایپاره بر روی برجستگی صخره ای نسبتاً بلندی واقع شده است. فضاهای معماری ایجاد شده بر روی این برجستگی بصورت افقی و در امتداد رودخانه آق چای گسترش یافتند.

این قلعه با نام اورارتویی روسایی – اورو – تور Rusai – URU- Tur ( شهر کوچک روسا ) در قرن هفتم ق.م بر طبق کتیبه ای که امروزه در موزه ایران باستان قرار دارد، توسط روسای دوم( 639 – 645 ق.م ) از پادشاهان اورارتویی ساخته شده است. کاوش های باستان شناسی انجام گرفته توسط هیات آلمانی به سرپرستی ولفرام کلایس و بعد از آن هیات ایرانی به سرپرستی خطیب شهیدی منجر به شناسایی فضاهای معماری متعددی گردیده است.

بنای قلعه بسطام از بخش های مختلفی شامل پایین قلعه، میان قلعه، بالا قلعه، محله مسکونی، دروازه شمالی و دروازه جنوبی، دیوار دفاعی، تاسیسات پشت دژ و ساختمان شرقی تشکیل شده است:
الف- پایین قلعه: 
این بخش در جنوب محوطه قرار گرفته و شامل دروازه جنوبی به عنوان اصلی ترین ورودی به داخل قلعه و فضاهای مرتبط با این دروازه نظیر اتاق نگهبانی، اسلحه خانه، انبار آذوقه و تالار ستوندار می باشد.

ب – میان قلعه:
معبد خدای خالدی و انبار ذخیره مایعات در این بخش قرار داشته است. 
ج – بالا قلعه:
این بخش احتمالاً به عنوان محل کار و اقامت حکمران قلعه در نظر گرفته شده بود. دیوارهای این فضاها در قرون وسطی آسیب فراوانی دیده و تغییر کاربری یافته است. 
د – بیرون قلعه شمالی و بیرون قلعه شرقی:
این دو بخش، فضاهای خالی هستند که در میان دو بخش میان قلعه و بالا قلعه قرار گرفته و احتمالاً در زمان جنگ محل تجمع مردم بومی خارج از قلعه بوده است. 
ه – دروازه شمالی:
در جهت شمال محوطه فضاهایی توسط هیات آلمانی مورد کاوش قرار گرفته اند که بر اساس مطالعات صورت گرفته به نظر می رسد دروازه دیگری در این جهت توسط اورارتوها ایجاد شده بود. در کاوش های بعد از انقلاب ساختارهای دیگری در اطراف این دروازه مورد شناسایی قرار گرفت.

با تشکر از دکتر شیرزاده که ما را در گردآوری این متن را یاری فرمودند.